Kartlar

Yanlış arazi kullanımı

Tarım arazisini yerleşime açmak, sulak alanı kurutup tarıma açmak.

Paleocoğrafya kökenli biyoçeşitlilik etkenleri nelerdir?

Geçmişteki buzullaşma (deniz seviyesi değişimi/kara genişlemesi) ve levha hareketleri (kıtaların kayması). (Güncel etkenler değil, jeolojik geçmişe dayalı olanlardır.)

DAP amacı

Tarım-hayvancılık verimi, göçü azaltma, refah artışı (ağır sanayi DEĞİL).

Doğu Karadeniz Kalkınma Projesi (DOKAP)

Ordu, Tokat, Bayburt, Amasya gibi illeri kapsar. (Çankırı DOKAP kapsamında DEĞİLDİR)

Volkanizmanın doğrudan sonucu

Deprem, tsunami, heyelan, göç (erozyon DOĞRUDAN sonucu değil).

İnka medeniyetinin özellikleri nelerdir?

And Dağları'nın yüksek kesimlerinde şehirler kurmuş; temel geçimi patates ve mısır tarımıdır. (Amazon avcılığı ve ahşap mesken İnka'ya ait değildir.)

İlk şehirlerde tarımdan sonra

Ticaret gelişti (üretim fazlasının değiş tokuşu).

Geleceğin küresel ekonomisi

Ar-Ge, küresel rekabet, sürekli eğitim, dijitalleşme artar. (Birincil sektör istihdamı AZALIR, artmaz)

Kırdan kente göçün olumsuz sonuçları

Düzensiz/plansız yerleşme, altyapı yetersizliği, hava kirliliği, tarım-orman arazilerinin yerleşime açılması. (Üretim deseni değişimi kentleşmenin doğrudan olumsuz sonucu sayılmaz)

K ve L ülke farkı

Temel neden: gelişmişlik düzeyi farkı.

Avrupa Kültür Bölgesi yayılımı

Ulaşımdaki gelişmeler (keşif/göç) sayesinde Amerika-Avustralya'ya yayıldı.

Bor

Türkiye dünya rezervinin %70'inden fazlasına sahip; eski göl tabanlarında oluşur, enerji-kimyada kullanılır.

Yaş grupları (0-14 / 15-64 / 65+)

0-14 çocuk, 15-64 çalışma çağı (genelde en büyük pay), 65+ yaşlı nüfus. Yaşlı oran artışı = nüfus yaşlanması.

Sektör payı kayması

Tarım payı azalıp sanayi/hizmet artarsa 'üretim miktarı azalır' çıkarımı YANLIŞ.

Ham madde kuruluş koşulu

Tarım ürününü işleyen sanayinin üretim alanına yakın kurulması.

Kanalların etki düzeyi

Süveyş ve Panama küresel etkilidir; Kiel ve Korint yerel etkilidir. (Yerel etki: Kiel ve Korint)

Sürdürülebilir kalkınma yaklaşımı

Atık ayrıştırma, su arıtma, ağaçlandırma, geri dönüşüm uygundur. (Fosil yakıt tüketimini artırmak sürdürülebilir kalkınmaya AYKIRIDIR)

Yayla turizmi

Türkiye'de İç/Güneydoğu kurak platolarda en az görülür.

Erzurum-Kars çevresinde bulunan doğal/kültürel unsurlar nelerdir?

Ani Arkeolojik Alanı, Kars Kalesi, Erzurum Çifte Minareli Medrese, Palandöken Dağları. (Sümela Manastırı Trabzon'dadır, bu bölgede değildir.)

Türkiye'nin enerji ve maden kaynakları

Bor-krom zengini, ithalata kısmen bağımlı. (Tuzak: enerji üretiminde en yüksek pay yenilenebilir kaynaklarda DEĞİLDİR)

Türkiye'de tarımsal faaliyetleri daha çok etkileyen faktörler nelerdir?

Geniş deltaların varlığı ve ılıman kuşakta yer alma (Kuzey Yarım Küre). Bunlar tarımı kolaylaştırır.

Petrol güzergâhı boğaz/kanallar

Hürmüz, Süveyş, Babülmendep, İstanbul/Çanakkale, Malakka.

Asit yağışları

Toprak verimini düşürür, su ekosistemlerinin pH'ını bozar (rezervi azaltmaz).

Sürdürülebilirliğe aykırı

Koruma alanındaki maden rezervini işletmek (gelişmiş ülke uygulaması SAYILMAZ).

Londra ve Los Angeles tipi kirlilik

Sanayileşmiş büyük kentlerde görülen hava kirliliği türleridir (Londra tipi: kükürtlü/dumanlı; LA tipi: fotokimyasal).

Sulak alanların kurutulmasının sonuçları

Biyoçeşitlilik azalır, erozyon-çoraklaşma artar, taban suyu azalır. (Tektonik depremlerle ilgisi YOKTUR)

Bireysel çevre sorumluluğu

Su/enerji tasarrufu, çevre dostu araç kullanımı, atık ayrıştırma bireyseldir. (Tıbbi atık bertarafı kurumsal; çevreci politika talebi bireysel sorumluluk değildir)

Ekonomik amaçlı örgütler

OPEC ve BDT ekonomik iş birliği amaçlı; NATO askeri/siyasi.

200 mm altı yağış

Çöl/kurak alan; bitki yaşamı sınırlı.

Küresel etki alanlı (dünya) şehirleri

Ulaşım ağı, banka/sigorta, eğitim-kültür, bilim-teknoloji belirleyicidir. (Yer altı zenginlikleri dünya şehri olmanın belirleyicisi DEĞİLDİR)

Dinî özellikleriyle öne çıkan kutsal şehirler hangileridir?

Kudüs, Mekke, Roma (Hristiyanlık merkezi), Lhasa (Budizm). (Kahire dinî kutsallığıyla öne çıkan örnek değildir.)

Atmosferin canlılara etkisi

Gerekli gazları sağlar, gök taşlarının çoğunu yakarak engeller. (Tuzak: güneş enerjisinin DOĞRUDAN ulaşmasını sağlamaz; bir kısmını süzer/engeller)

Yükseltiye göre bitki katları (Karadeniz)

Karadeniz'de aşağıdan yukarı: ihlamur/yapraklı → kayın → ladin → çayır dizilişi görülür; bu kuşaklaşma nemli iklim bölgesini gösterir.

Ekvatoral yağmur ormanları (en sık formasyon) nerede görülür?

Ekvator çevresinde (Amazon, Kongo, Güneydoğu Asya); yıl boyu yeşil, sık, çok katlı, gelişimi hızlı orman.

Şekilsel (formal/türdeş) bölge nedir?

Tek bir doğal veya beşerî unsurun türdeşliğine göre belirlenen bölge (ör. çay üretim, maden çıkarım, kültür bölgesi). (Karayolları hizmet bölgesi işlevsel bölgedir.)

Şekilsel (fonksiyonel) bölge örtüşmesi

Bir alan aynı anda çöl, İslam kültür, seyrek nüfus, az gelişmiş gibi birden çok bölgede yer alabilir. (Sahra örneği karstik bölge DEĞİLDİR)

Kütle hareketleri (heyelan)

Deprem ve toprağın suya doygunlaşması (yağış/kar erimesi) tetikler.

Türkiye'de afet dağılımı

Su baskını dağılımı yağış ve akarsuya, çığ dağ ve kar yüküne bağlıdır; afetler bölgesel iklim ve yer şekline göre değişir.

Heyelan (kütle hareketi) oluşumunda etkili faktörler nelerdir?

Zeminin suya doyması, fazla arazi eğimi ve tabakaların eğim yönünde uzanması. (Tabakaların eğime DİK olması heyelanı azaltır.)

21 Haziran

KYK'de en uzun gündüz, GYK'de en uzun gece; Ekvator'da 12-12.

Ekvator

Yıl boyu gece-gündüz farkı en az (~12 saat).

Nüfus piramidi yorumu

Geniş tabanlı piramit: genç nüfus, yüksek doğum, düşük ortalama ömür. Daralan taban: yaşlanan nüfus, yüksek çalışma çağı oranı.

Nüfusun seyrek/yoğun olmasının başlıca nedenleri nelerdir?

Yoğun: verimli tarım, iş olanağı, idari merkez, elverişli iklim. Seyrek: engebe, ulaşım zorluğu, olumsuz iklim, dar tarım alanı.

Göller

Yükseklikleri batıdan doğuya artar; bazıları taşımacılığa elverişli (hepsi tektonik değil).

Akdeniz iklimi

Dünyadaki dağılışı turunçgil (narenciye) üretim bölgeleriyle benzer.

Güneş ışınlarının düşme açısını etkileyen faktörler nelerdir?

Dünya'nın şekli, eksen eğikliği, yıllık hareket, enlem ve yer şekilleri. (Okyanus akıntıları düşme AÇISINI etkilemez; sıcaklığı taşıma yoluyla etkiler.)

Yeniden diriliş (Rum 18-20)

Allah'ın diriyi ölüden çıkarması ve yeryüzünü diriltmesi, öldükten sonra dirilişe, Allah'ı anmaya ve kudretine işaret eder. (Hesaba çekilme bu ayetten DOĞRUDAN çıkmaz)

Ahlaki değerler (Mevlana öğütleri)

İtidal (ölçülülük), tevazu (alçakgönüllülük), şecaat (cesaret), hikmet (bilgelik) ahlaki erdemlerdir. (Gıpta bir erdem olarak bu öğütlerden çıkarılamaz)

Anne-babaya saygı ve tevhid önceliği (Lokman 15)

Anne-baba şirk koşmaya zorlasa bile itaat edilmez ama dünyada onlarla iyi geçinilir. (Allah'ı önceleme + anne-babaya iyilik dengesi)

Gaye ve nizam delili nedir?

Evrendeki düzen ve her varlığın belirli bir amaca göre yaratılmış olması, Allah'ın varlığına delil sayılır.

Hucurat 11-12

Yasaklanan: alay/küçümseme, kötü lakap, zan, gıybet, kusur arama (hile GEÇMEZ).

Lokman 20 / İsra 70

Vurgu: insanın varlıklar içinde özel/şerefli bir yeri olduğu.

İslam'da bilgi edinme yolları

Selim akıl (akıl yürütme), Salim duyu (gözlem/deney) ve Sadık haber (vahiy/Kur'an ve doğru haber) İslam'da üç bilgi kaynağıdır.

Dua adabı

İhlas, sabır, hayırlı şey isteme, her durumda dua, yalnız Allah'tan isteme.

Hz. Muhammed'in kız çocuklarına dair öğüdünün önemi nedir?

Yaşadığı toplumun ilerisinde, mevcut uygulamalardan bağımsız doğruyu öğütledi ve bunu bizzat uyguladı. (Sözlerinin değeri dönemin şartlarıyla daha iyi anlaşılır.)

Mevlevilik sema töreninin sembolik anlamı nedir?

Hareketler amaç ve anlam taşır; sağ el göğe (Allah'tan alınan), sol el yere (insana ulaştırılan) dönüktür; namaz, Mesnevi ve Kur'an ile birlikte yapılır.

İbadetin faydaları

İmanı pekiştirir, ahlakı olgunlaştırır, sabır kazandırır, sorumluluk bilinci verir.

İslam inanç esaslarının özellikleri

İslam inanç esasları hür iradeyi temel alır (insan seçimlerinde özgürdür) ve sade-yalındır. (Akla vurgu + özgür seçim ifadeleri)

Hz. Ömer'in Eyle emanında öne çıkan temel hak nedir?

İnanç ve ibadet hürriyeti (kiliselere, haçlara dokunulmaması, din konusunda zorlamanın yasaklanması).

“Müslüman doğru bildiğini yapmalı” ilkesi neyi vurgular?

İyiliği niyet ve bilgi düzeyinde bırakmamak; bilineni eyleme dökmek (bilgi-amel bütünlüğü).

Tecessüs nedir?

Kişilerin gizli/özel hâllerini, kusurlarını araştırmak; mahremiyeti ihlal etmek (Kur'an'da yerilen davranış).

İlim sıfatı

Allah'ın her şeyi bilmesi; cehaletin O'nda olmaması.

Subuti sıfatlar

Hayat, İlim, Semî, Basar, İrade, Kudret, Kelam, Tekvin.

Teizm

Tanrı'nın âlemi yarattığını, sürekli müdahil olduğunu, vahiyle bildirdiğini, üstün olduğunu kabul eder.

Medrese, küttap ve darülkurra nedir?

Medrese: yükseköğretim kurumu. Küttap: ilkokul düzeyi okuma-yazma. Darülkurra: Kur'an, kıraat ve hafızlık eğitimi veren kurum.

İmam Şafii

Mısır'da görüş geliştiren, usul-i fıkhın ilk eseri 'er-Risale'yi yazan mezhep imamı.

Dört Sünni mezhep imamı

Ebu Hanife, Malik b. Enes, Şafii, Ahmet b. Hanbel.

Farz

Yapılması kesin emredilen; terki günah, inkârı küfür.

Sünnet

Hz. Muhammed'in söz, davranış ve onayları.

Mübah

Yapıp yapmamada serbest bırakılan fiil.

Mekruh

Dinen hoş karşılanmayan ama kesin yasaklanmamış fiil.

İcma

Müçtehitlerin bir konuda görüş birliğine varması.

Organ nakli fetvasındaki şartlardan biri hakkında doğru bilgi nedir?

Ölmüş kişiden organ alınması için kişinin sağken onay vermesi şart KOŞULMAMIŞTIR (zaruret ve hayat kurtarma esas alınmıştır). Diğer şartlar: ücretsizlik, devlet kontrolü, hastanın rızası.

Gençlere değer verme (Üsame bin Zeyd)

Hz. Muhammed'in genç Üsame'yi ordu komutanı yapması, gençlere değer verdiğini ve ehil olana sorumluluk yüklediğini gösterir.

Hz. Muhammed'in tebliğinin kapsamı nedir?

Hem bireysel (ibadetlerin uygulanışı) hem toplumsal (adalet, ticaret kuralları, istifin yasaklanması) alanı kapsar.

Teşri

Hz. Muhammed'in Allah'ın izniyle hüküm koyma görevi/yönü. (Ahzab 36 ayetiyle ilişkili)

Evrendeki yaratılış delilleri (Fatır 27-28)

Renk renk meyveler, dağlar, canlılar — evrenin Allah'ın kudret ve varlığına işaret eden izler barındırdığını vurgular.

Hucurat 49:13 ayetinden çıkan temel mesaj nedir?

Farklı boy/kabile/etnik gruba mensup olmak üstünlük değildir; üstünlük takvadadır. Farklılık tanışma hikmetiyledir.

Mevlevilik

Nefis terbiyesi ve sema (dönerek zikir) ile Hakk'a yönelmeyi esas alan, Mevlana kaynaklı tasavvufi yorum.

İhsan

Allah'ı görüyormuş gibi, görmesen de gördüğü bilinciyle ibadet.

İhlas

İbadeti riyadan uzak, yalnız Allah rızası için yapmak.

Takva

Allah'a karşı gelmekten, yasaklardan sakınma bilinci.

Sırat-ı müstakim

Dosdoğru yol.

İnfak

Mal/servet yardımı (namaz sonrası dua örneğinde GEÇMEZ).

Bidat

Dinin özünde olmadığı hâlde sonradan ortaya çıkan, ibadet sanılan uygulamalar.

Deizm (ve reddi)

Deizm: Tanrı evreni yaratıp kendi hâline bırakmıştır, vahiy/müdahale yoktur. Vahyin gerekliliğini ve Tanrı'nın âleme müdahalesini savunan kişi öncelikle deizmi çürütür.

Kelam

İnanç esaslarını akıl-ayet-hadisle açıklayıp savunan ilim dalı.

Tefsir

Kur'an ayetlerinin açıklanması/yorumlanması.

Fıkıh

İslam hukuku (ibadet ve muamelat hükümleri).

Tasavvuf

Dinin manevi/iç boyutu, nefis terbiyesi.

İslam hukukunun temel ve fer'i kaynakları nelerdir?

Kur'an, Sünnet, İcma (âlimlerin ittifakı), Kıyas. (Diğer dinlerin kutsal kitapları İslam hukukuna kaynak DEĞİLDİR.)

Yakup Kadri Karaosmanoğlu

'Sanat şahsi ve muhteremdir' görüşüyle başlayıp toplumsal çizgiye geçen; 1908-1950 değişimini romanlaştıran, Anamın Kitabı ve Gençlik-Edebiyat Hatıraları'nı yazan sanatçı.

Kemal Tahir hangi romanlarıyla anılır?

Kurtlar Sofrası ve Aynanın İçindekiler; Türk toplumunun sorunlarını geniş kadroyla, devamlılık içinde işleyen toplumcu gerçekçi yazar.

Fazıl Hüsnü Dağlarca

Deneyci, sürekli yenilenen; Havaya Çizilen Dünya, Çakır'ın Destanı, Üç Şehitler Destanı, Toprak Ana eserlerinin şairi.

“Dili durmak” deyiminin anlamı nedir?

Şaşkınlıktan veya başka bir nedenle konuşamaz hâle gelmek. (Tuzak: “bir daha konuşmamak üzere söz vermek” anlamı yanlıştır.)

Tevhit nedir?

Allah'ın birliğini, yüceliğini ve sıfatlarını konu alan şiir türü.

Münacat / Naat / Methiye / Mersiye nedir?

Münacat: Allah'a yakarış; Naat: Hz. Muhammed'i öven; Methiye: bir büyüğü öven; Mersiye: ölen birinin ardından yazılan ağıt türü.

Fahriye

Kasidede şairin kendini ve şairlik gücünü abartılı biçimde övdüğü bölüm. (Tuzak: methiye ile karıştırılır; methiye övülen kişiyi över)

Anadolu sahasının hamse sahibi ilk şairi kimdir?

Hamdullah Hamdi; en tanınmış eseri Yûsuf u Züleyhâ'dır, Molla Cami etkisinde millî-mahallî ögelerle yazmıştır.

Fuzuli'nin mensur Türkçe eserleri hangileridir?

Hadikatü’s-Süeda (Hz. Hüseyin'in şehit edilişini anlatır) ve Şikâyetnâme (mektup biçiminde, kişisel yaşamına ışık tutar).